1) معرفی BIAN

شبکه معماری صنعت بانکداری(Banking Industry Architecture Network=BIAN)، انجمنی مستقل و غیرانتفاعی متشکل از بانک‌ها، شرکت‌های ارایه‌دهنده سیستم‌ها/راهکارهای بانکی و موسسات علمی از سراسر جهان است که با هدف ارایه بهترین تجارب معماری سرویس‌گرا برای صنعت بانکداری در سال 2008 ایجاد شده است.

استانداردها و منابع منتشر شده توسط چارچوب بیان منجر به کاهش هزینه تحقیق و توسعه بانک‌ها، افزایش تعامل‌پذیری در صنعت بانکداری و تسریع تولید و پیاده‌سازی سیستم‌های یکپارچه بانکی می‌شود. بدین منظور با کمک اعضا و در قالب کارگروه‌هایی که در بیان شکل گرفته است، نسخه‌های جدید چارچوب سرویس‌گرا بیان تولید و پس از چندمرحله بازبینی‌، برای استفاده عموم منتشر می‌شود، مدلهای اصلی بیان در یک ابزار مبتنی بر UML تولید شده اند و نسخه تحت وب آن نیز برای استفاده عموم در وب‌سایت بیان قرار داده شده است، اگرچه برخی مستندات فنی در اختیار کارگروه‌های بیان است که فقط اعضای رسمی به آن دسترسی دارند. علاوه بر اسناد اصلی چارچوب بیان، مجموعه ای از راهنماها و مستندات پشتیبان نیز متناوبا تولید و منتشر می‌شود، از جمله سری مستندات How-to Guide و اسلاید وبینارهای آموزشی که در وب‌سایت بیان قابل دسترس است.

یکی از ویژگی‌های مهم بیان، پویایی و بروزشدن دایم این چارچوب معماری است، بگونه‌ای که از سال 2013 تا 2018، پنج نسخه جدید از آن منتشر شده است. تا زمان نگارش این مطلب(فروردین 97) نسخه 6 چارچوب سرویس‌گرا بیان ارایه شده است و طبق برنامه‌ اعلام شده نسخه بعدی در نیمه دوم سال 97 منتشر خواهد شد.

مهمترین ویژگی‌های نسخه 6 (آخرین نسخه) به قرار زیر است:

·        نهایی‌سازی مشخصات 304 دامنه سرویس

·        توصیفات 2000 سرویس و تشریح عملیات هر سرویس

·        نمودار گرافیکی 1000 سناریو کسب‌وکار

·        مشخصات تعداد قابل توجهی API بانکی منطبق بر چارچوب ISO20022

·        مدل اشیاء کسب‌وکار بانکداری بیان

·        نگاشت API نرم‌افزاری با دامنه‌های سرویس

·        سناریوهای پیاده‌سازی معماری نرم‌افزارهای بانکی مبتنی بر سرویس‌گرایی

·        و ...

باوجود در دسترس‌بودن اکثر منابع و اسناد چارچوب بیان، یک چالش جدی برای مخاطبان پیچیدگی فنی محتوای آن است، بطوریکه برای فهم کامل مطالب چارچوب بیان و استفاده از آن، مخاطبان نیازمند دانش عمیق و تجربه عملی کافی در علوم مرتبط با معماری سازمانی، سرویس‌گرایی، استانداردهای تعامل‌پذیری و ... هستند، لذا بدون تخصص لازم در این حوزه‌ها، مطالعه اسناد چارچوب بیان نتیجه مطلوب را نخواهد داشت.

 

2) چارچوب بیان و معماری سازمانی

چارچوب بیان یک چارچوب معماری سازمانی(Enterprise Architecture) مختص صنعت بانکداری است که چهار لایه اصلی معماری سازمانی را که عبارتند از "معماری کسب‌وکار" ، "معماری اطلاعات" ، معماری نرم‌افزار" و "معماری فناوری" پوشش می‌دهد، البته بیان اعلام کرده سیاست آن عدم ورود به جزییات لایه فناوری و زیرساخت بوده و صرفا به تعیین برخی الزامات تعامل‌پذیری و استانداردهای فناوری اشاره خواهد کرد و درعوض تمرکز اصلی آن روی سرویس‌های کسب‌وکار و نحوه مکانیزاسیون آن در قالب سرویس‌های نرم‌افزاری انطعاف‌پذیر و قابل استفاده مجدد مبتنی بر معماری سرویسگرا است.

شکل 1: لایه‌های معماری چارچوب بیان  و عناصر مهم هر لایه

همانطور که در شکل 1 مشخص است، چارچوب بیان چهار لایه اصلی معماری را شامل می‌شود. برخی مدل‌ها و فراورده‌های معماری بیان، مصوب و منتشر گردیده است و برخی هنوز در مراحل تکمیل قرار دارند. برای اطلاع مخاطبان لازم به توضیح است که بیان ابتدا بر تعریف و تعیین سرویس‌های کسب‌وکار بانکداری متمرکز بود که خروجی اصلی آن Service Landscape (یک نمای کلان از مجموعه سرویس‌های بانکی طبقه‌بندی شده) و برخی اسناد تکمیلی را شامل می‌شد، به تدریج مفاهیم جدیدی مانند BCM (مدل قابلیت کسب‌وکار) ، Business Scenario (سناریوهای کسب‌وکار) ، Business Object Model (مدل اشیاء کسب وکار) ، API ، ... به آن اضافه شد؛ اکنون چارچوب بیان مجموعه اسناد و استانداردهای خود را با عنوان رسمی BIAN SOA Framework معرفی می‌کند، اگرچه هنوز آن را با نام قدیمی BIAN Service Landscape می‌شناسند.

چارچوب بیان با بسیاری از چارچوب‌های جهانی معماری سازمانی و از جمله چارچوب ملی معماری سازمانی ایران(IEAF) نیز مطابقت دارد. در چارچوب بیان - مشابه توگف (TOGAF) - چهارلایه اصلی معماری سازمانی مدنظر قرار گرفته است که عینا در چارچوب ملی ایران نیز این چهار لایه وجود دارد، البته چارچوب ملی ایران دولایه راهبرد و امنیت بیشتر از چارچوب بیان دارد. همچنین در چارچوب ملی معماری سازمانی برای مدل‌های مرجع صنعت بانکداری که منطبق با اصول و لایه‌های چارچوب ملی باشند، جایگاه مشخصی در نظر گرفته شده است و از این جهت چارچوب بیان می‌تواند به صورت مکمل همراه با چارچوب ملی توسط بانک‌های ایرانی و شرکت‌های تولیدکننده سیستم‌های بانکی استفاده شود.

چارچوب بیان بر مبنای مدل M4Bank ایجاد شده است(شکل 2) که قابلیت پشتیبانی از کسب‌وکار بانک‌های بزرگ و پیچیده با چهار ویژگی زیر را دارد:

         Multiple locations  (چندین موقعیت جغرافیایی)

         Multiple product types and lines of business  (چندین نوع محصول و حوزه‌ کسب‌وکار)

         Multiple customer types  (چندین نوع مشتری)

         Multiple channel operations (چندین درگاه عملیات)

شکل 2 : مدل M4Bank  که در بیان استفاده شده

 

3) ارتباط بیان با سایر مراجع/ استانداردهای بانکداری

بیان با سایر موسسات و نهادهای استانداردسازی مرتبط با بانکداری همکاری داشته است و نحوه ارتباط و همپوشانی بین این مراجع/استانداردها در قالب اسناد راهنما، تهیه و منتشر شده است(شکل 3). همچنین بیان در کمیته فنی مسوول تدوین استاندارد ISO20022  که از مهمترین استانداردهای مرتبط با صنعت بانکداری است عضویت داشته و در تدوین این استاندارد همکاری می‌کند.

شکل 3: نمونه اسناد تشریح ارتباط بیان با سایر مراجع/ استانداردها

چارچوب بیان در صنعت بانکداری مورد پذیرش و اجماع اکثریت بازیگران و شرکت‌های ارایه دهنده سیستم‌های بانکی قرار گرفته است، از جمله اعضای حقوقی بیان می‌توان به شرکت‌های مطرح TEMENOS ، FIS ، Fiserv ، TCS BANCS ، SAP ، ORACLE ، IBM ، Infosys ، FINASTRA ، ... اشاره نمود(اسامی دیگر شرکت‌های مطرح عضو انجمن بیان در وب‌سایت آن قابل مشاهده است). جالب اینکه حتی شرکت IBM که خود دارای چارچوب و استانداردهای خاص صنعت بانکی است(از جمله IFW)، به عضویت انجمن بیان درآمده و چندین مستند در خصوص نگاشت فرایندها/سرویس‌های اختصاصی خود با چارچوب بیان منتشر کرده است که در شکل 3 نیز مشخص است.

 

4) کاربردهای چارچوب بیان

چارچوب بیان یک مرجع جامع در خصوص معماری بانکداری با رویکرد سرویس‌گرا است و کاربردهای متنوعی در بانک‌ها و شرکت‌های تولیدکننده راهکارها/سیستم‌های بانکی دارد، از جمله مهترین کاربردهای آن:

·        بهبود و بازمهندسی فرایندها و خدمات بانکی مبتنی بر یک چارچوب مرجع سرویس‌گرا

·        طراحی و تولید سامانه‌های سرویس‌گرا بانکی از جمله سیستم Core Banking

·        طراحی/بازنگری معماری سازمانی بانک‌ها با رویکرد سرویس‌گرا

·        یکپارچه‌سازی سیستم‌ها و سرویس‌های الکترونیکی بانکی

·        طراحی سرویس‌ها/محصولات جدید بانکی

نکته مهم: چارچوب بیان به تنهایی برای بازمهندسی فرایندهای بانکی یا سایر کاربردهای ذکر شده، کافی نیست و علاوه بر چارچوب بیان نیاز به سایر متدها/استانداردها/ابزارها/تکنیک‌های مرتبط نیز هست. همچنین این چارچوب مرجع، نیاز به سفارشی‌سازی متناسب با شرایط و نوع نیازمندی استفاده‌کنندگان آن را دارد.

 

مطالعه مقاله کامل چارچوب بانکداری بیان